Is lompe ferrifeljend?

Yn it bekende(?) Hollânske berneferske ‘Hannes loopt op klompen’ komt in moai rymwurd foar: ‘Hij laat zich niet lompen.’ Lompe is ek Frysk en betsjut mank, kreupel rinne (ferlykje hompelje). Mar lompe betsjut yn it Nederlânsk en Frysk ek ferrifelje en dat wurdt yn it ferske bedoeld. 
As wy alle nuânses fan goedmoedich misliede oant swier bedrage byinoar swylje, hat it Frysk in hiel soad wurden op dat mêd. Bekenden lykas misledigje, lasterje, ferbjusterje, beduvelje, be(soade)miterje en ek minder bekende lykas affrontearje (affront = mislediging), smouzje, tritrotsje (narje). Wêrom wurde sokke wurden hast net mear brûkt, sels net yn ’e polityk?

It Frysk is tige Europeesk

Wa’t tinkt dat it Frysk him beheint ta Fryslân, hat it mis. Fansels, je kinne mei ús Westerlauwersk Frysk faak net yn oare parten fan Nederlân of Europa telâne, mar it Frysk giet wol deeglik de grins oer. It Frysk en Fryslân is ûnder oaren fertsjinwurdige yn in tal fan Europeeske netwurken dy’t harren ynsette foar minderheidstalen. Foarbylden fan sokke Europeeske netwurken binne:

• it Network to Promote Linguistic Diversity (NPLD, http://www.npld.eu/ )
• de Federal Union of European Nationalities (FUEN, http://www.fuen.org/), 
• de Youth of European Nationalities (YEN, http://www.yeni.org), 
• it Mercator Network. (http://www.mercator-research.eu/home/)

Dy netwurken moetsje inoarren gauris yn Europa om oer de posysje fan minderheidstalen yn Europa te praten. It NPLD wie yn juny 2014 te gast yn Fryslân.

Tegeltsjeswiisheid

In bekende Fryske tegeltsjeswiisheid skriuwt ús foar om in sinnestriel te wêzen. Opfallend is dat yn dat sechje it belang fan de oar foarop steld wurdt: "Wês in sinnestriel, in oar hat der ferlet fan." Meastentiids wurdt yn gedrachsregels júst it eigenbelang ûnder wurden brocht. Minsken binne nammentlik it bêste oer te heljen ta gedrachsferoaring at se der sels baat by ha. Al yn midsieuske etiketteboeken wurdt stelselmjittich oandacht bestege oan de foardielen fan goed wêze foar in oar.

Hûnewippers

Hast alle doarpen en stêden hawwe in skelnamme. Ljouwerters binne galgelapers, en yn Berltsum wenje Berltsumer hûntsjes. Faak sit der in ferhaal efter de oarsprong fan sa'n namme. Ynwenners fan Rinsumageast bygelyks binne hûnewippers. It hûnewippen wie earder in spultsje dat op ‘e Geastmer merke spile waard. Losrinnende hûnen waarden fongen en mei in tou om ‘e nekke oer de feart hinne ‘wipt’ of gisele. Manlju stiene dan klear om de hûn op te heinen, mar de hûn koe ek te pletter slaan tsjin de brêge. Dit wreed fermeits bestiet al lang net mear, mar yn de skelnamme wurdt it de ynwenners fan De Geast (mei rjocht en reden?) noch altyd neidroegen.

In bysûndere lieder

Mei it wurd lieder kin gids of liedsman bedoeld wêze, mar ek in kloklieder. It iene komt fan liede, Nederlânsk ‘leiden’, it oare fan ‘luiden’. In snieklokje is dat lytse wite blomke dat offisjeel in ‘liderke’ neamd wurdt. It bloeit al ier yn ‘e maitiid en faak leit der dan noch snie. Om syn kleur soe it blomke net opfalle. It soe wêze kinne dat yn ferbân mei it klokje de namme ‘liderke’ eins liederke (‘luidertje’) wêze moat. Mar dat is net sa: liderke komt fan lider, dat ‘lijer’ betsjut en it doelt derop dat it ‘earme’ plantsje yn de snie der lijerich útsjocht.