woensdag 15 februari 2017

Sint-Piter



Sint-Pitersdei
Dan grienet de wei
Dan bakt mem stro
Dan keallet de ko,
Dan leit de hin
Dan hat de húsman it nei syn sin.
Dit ferske wurdt noch hieltyd troch Grouster bern songen yn de tiid om Sint Piter hinne en - fansels - by de yntocht. Nijsgjirrich, want wat stiet der eins? 'Dan grienet de wei' slacht op it griener wurden fan de dyk, dy't eartiids faak net ferhurde wie. Stro referearret oan pankoeken. De húsman stiet synonym oan it wurd 'boer'. Yn it algemien giet it dus om de maitiid dy't der oankomt, alles wurdt griener, de hinnen begjinne wer te lizzen en de ko kriget kealtsjes. De lêste twa jier wie it op 21 febrewaris lykwols noch net sa maitiidseftich en frear it earder. Kin it sa wêze dat, nettsjinsteande de opwaarming fan de ierde, eartiids de maitiid dochs earder kaam?

woensdag 8 februari 2017

Twiveljende Twilling yt Twibakken by Twiljocht

Neist de wurden twabak (‘beschuit’, twa kear bakt) en twaling (twa dy't út deselde dracht berne binne) besteane ek de foarmen twibak en twilling. Twi is itselde as twa en bestie al yn it Aldfrysk.
Yn twiljocht (dûbeld ljocht, binnendoar de kombinaasje fan keunstljocht en deiljocht, skimerljocht.  twilight yn it Ingelsk) komme wy ‘twi-‘ ek tsjin.
It Grinslânsk hat twijdonker en twijduuster. Neffens it Nieuw Groninger Woordenboek is der noch in hiel oare etymologyske ferklearring foar dat twij. Twijduuster en twijlichteg soe net komme fan twij = twee, mar fan it Aldsaksyske tweho = twivel. Dat is wol in moai idee: twivel tusken ljocht en tsjuster, mar ek it elemint ‘twi-‘ yn twivel is gewoan ‘twa’: net witte hokker fan ‘e twa mooglikheden men kieze moat.

woensdag 1 februari 2017

Te moai om wei? (2)


'In hean frommeske'. Wêr tinkst dan oan, wat is der mei sa'n persoan? Soe se kreas wêze, of leaf, of ferfelend? Hean is ien fan dy wurden dy't stadichoan ferdwûn binne út de Fryske omgongstaal. It betsjut 'net tierich, meager, spjochtich', meast sein fan minsken of bisten, mar ek wol fan lân dat skriel, ûnfruchtber is. In moai gebrûk fan hean fine wy yn dit sitaat fan Steven de Jong (De Wuttelhaven del): 'do moatst al ite, oars bliuwst mar sa'n hean prikje.' Hean kin ek wêze 'krap, nauslutend': in hean jaske is in te krap jaske. Wat moatte wy mei sa'n wurd as 'hean': stil weiwurde litte of is it te moai om wei?

donderdag 26 januari 2017

Je soene it sa net mear sizze

Gastbydrage fan Bouke Slofstra


Je soene it sa net mear sizze, want dat heart in bytsje âldmoadrich. Tsjintwurdich soest it sa sizze. In nuveraardich ferskynsel, dat soest en soene yn ‘e betsjutting fan ‘men soe’ of ‘de minsken, yn it algemien, soene’.  
Yn in hiel soad talen is it hiel gewoan om de do-foarm fan in tiidwurd te brûken foar in algemiene útspraak. People are strange when you ‘re a stranger. Sa’n sin komt net út in dialooch. De you yn dit foarbyld is in tinkbyldige ‘do’, dy’t elkien wêze kin. It hat in wat ynformeel lûd, omdat de harker, sa’t it liket, sels oansprutsen wurdt. Boppedat wurdt yn al dy talen de ynformele do-foarm brûkt yn pleats fan de jo-foarm. Dat it hat der alles fan dat “je” yn “je soene” net streekrjocht fan it Fryske “jo” komt, mar in soarte fan lienwurd út it Hollânsk is. It kaam yn de 18de ieu al foar, yn de “hollânske” foarm “je”.