Taalbaas

Skytmerakels

2012-02-07T08:57:00.000+01:00

As ien it perfoarst net mei immen iens is, soed er fan lulkens sizze kinne: 'Ah ju, skyt omheech'. Dat heart rûch en sa is it yn sa'n gefal ek bedoeld. It tiidwurd skite wurdt – al hoe wichtich oft dy aktiviteit ek is – as ûnfoech beskôge. Sa kin it suver as flokwurd brûkt wurde. Mar it kin ek oars, sels tige posityf: is 'gelokskiter' net in moai Frysk wurd foar it Hollânske 'bofkont'?

Te Frysk?

2012-01-31T06:00:00.000+01:00

Tsjutte, oantsjutte, betsjutte ensfh. hawwe yn it Hollânsk fansels de wjergaders duiden, aan- en beduiden ensfh. Dat is wol dúdlik. Mar wêrom hat it Frysk dan net in wurd tsjutlik?
It Fryske ‘ferdútse’ hat deselde oarsprong en komt fan in âld wurd foar folk. It gong oarspronklik om útlis oan it folk. Soenen wy in wurd as dútslik te Frysk fine?

Moargen

2012-01-24T06:00:00.000+01:00

Op it keatslân yn Winaam stiet op de kantine ‘De Moargen’. Party lju witte net mear dat in moargen in lânmjitte is. Yn Fryslân komt dy beneaming it meast op It Bilt foar. In moargen is in stik lân sa grut dat it op ien moarn ploege wurde kin. Op It Bilt koe men mear as earne oars, want de Biltske moargen is 92 are, wylst bygelyks de Rynlânske 85 en de Gelderske mar 32 are is.

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik op: moargen
(en set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Lavet

2012-01-17T06:00:00.000+01:00

In lavet is net allinne in ûnderstel fan in kanon, mar ek in baai- of waskkûpe. Lavetten waarden nei de oarloch gauris yn wenningbouwennings pleatst. By ‘lavet’ tinke je faaks oan it Frânske tiidwurd ‘laver’ (waskje), mar it moat ek de ôfkoarting wêze fan de betinkers fan dy grutte waskbak: (R.R.) Laupman, (H.) van der Eerde en (F.H.P.) Trip.

Klik foar it Nederlânske Wikipedia-artikel oer lavet en hjir foar mear ynformaasje

Twa ferskillende g-lûden

2012-01-10T06:00:00.000+01:00

Hollanners en Friezen sprekke ’80’ op krekt deselde wize út, mar yn letters skriuwe se it ferskillend: tachtig en tachtich. Kinne wy dan sizze dat de iene taal it goed docht en de oare ferkeard? Nee, by it fêststellen fan staveringsregels kinne ferskillende arguminten meispylje. Dêr kin ferskillend oer tocht wurde. Hokfoar ferskillende arguminten soenen meispile hawwe?

Russyske keizer

2012-01-03T06:00:00.000+01:00

De oergong fan k nei ts(j) yn wurden as kaas – tsiis, ketel – tsjettel wurdt assibilaasje neamd.
It Latyn hat dat ferskynsel ek meimakke. It wurd keizer komt fan de namme (Julius) Caesar. It Russyske tsaar allyksa, omdat caesar earst mei in k útsprutsen waard en letter mei ts. Witte jo faaks noch mear foarbylden?

Tsjalfstadion?

2011-12-27T06:00:00.000+01:00

De namme Thialf is foaral bekend fan it Thialf-stadion. De namme is ôflaat fan de Germaanske namme Thialfi: dat wie de feint fan Donar, de Germaanske god fan tonger en wjerljocht. Hy is ek as in Fryske foarnamme oerlevere, yn Opsterlân. De útspraak yn it Frysk is Tsjalf, sa't guon ek sizze. Dus tenei: Tsjalf-stadion?

Kaai en sleutel

2011-12-20T06:00:00.000+01:00

Hieltyd mear Friezen ferfange kaai troch sleutel. Dat is fansels Hollânske ynfloed. Dochs komt sletel al yn de midsieuwen yn it Frysk foar. En kaai is ek net allinnich Frysk, it is ûntstien út keg, in wurd dat wy yn it Hollânsk noch wol kenne foar in puntich stikje hout of metaal. Dus: kaai of sleutel, it makket allegear net folle út. Of al?

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik op:
kaai
sleutel

(en set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Mei of sûnder lidwurd

2011-12-13T06:00:00.000+01:00

De bern binne nei skoalle. Yn it Hollânsk wurdt dat ek sa sein: ze zijn naar school, sûnder lidwurd! Op snein geane de lju nei tsjerke (gjin lidwurd), mar yn it Hollânsk geane se nei de kerk. Ze gaan naar kerk is abnormaal taalgebrûk. Nei tsjerke gean is hiel gewoan. Steane jo wolris stil by sokke lytse ferskillen tusken talen?

Sûnenssoarch: bryk Frysk?

2011-12-06T06:00:00.000+01:00

Fryske wurden op -ens kin men net langer meitsje. Dus efter sûnens en feiligens kin men neat mear sette. Sûnenssoarch is eins bryk Frysk en feiligensûndersyk heart nearne nei. It kin maklik oars: medyske soarch en feilichheidsûndersyk binne treflik Frysk. Of net?

Twa hûnen, twa nammen?

2011-11-29T08:15:00.001+01:00

Minsken dy't twa hûnen hawwe, jouwe dy hûnen soms elk in namme fan in besteand wurdpear, bygelyks Harley en Davidson, Dinkey en Toy, Donder en Bliksem of Tjap en Tjoy. In pear Fryske foarbylden: Hokker en Welker, Hjir en Dêr, Top en Twel, Doutzen en Kroes. Witte jo mear fan sokke nammen?

Ik moat pisje

2011-11-22T05:00:00.000+01:00

De geit of it skiep ferstekke, efkes mei jins sweager fûstkje, de ierappels ôfdreagje, it tinste der even ôfrinne litte, yn it waar sjen, in wetterlossing meitsje. Samar wat útdrukkings om humoristysk te omskriuwen dat men pisje moat. Is it meast taal fan manlju of jonges ûnderinoar of jonges of brûke froulju ek sokke útdrukkings?

It pompeblêd ôfskaffe?

2011-11-15T03:30:00.000+01:00

Op Fryske produkten sjocht men gauris it reade pompeblêd. It is tradisjoneel it symboal fan it Frysk en Fryslân. Dat âlde byldmerk is ûnderdiel fan de Fryske flagge en stiet dêryn symboal foar ien fan de Fryske seelannen (bgl. Eastergoa of Sânwâlden). Mar as it faak en oeral brûkt wurdt, ferliest it dan net syn krêft? Moat der in nij Frysk symboal komme?

Oerterp

2011-11-08T08:00:00.000+01:00

Frjemd dat men yn De Wâlden in doarp tsjinkomt mei"terp" yn de namme. Mar "terp" komt hjir fan it Aldfryske"therp", dat doarp betsjut. Letter is it de hichte wurden dêr't indoarp op leit. It oarspronklike wurd foar terp is "werth" . Itaardige is dat dat wurd foar terp wol bewarre is yn it Grinslânsk, ntl."wierde". Moatte we dat foar it Frysk ek mar wer sa ynfiere?

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal?
terp
wier

(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Fuort mei dakjes en streekjes?

2011-11-01T08:00:00.000+01:00

Frysk typen giet folle flugger sûnder al dy dakjes en streekjes op 'e letters. Mar is it dan allegear noch wol dúdlik wat der bedoeld wurdt? Begripe jo dizze sintsjes dan noch wol:

Les dyn les ris wer.
De kruk hong oan de kruk.
Dus de dus is stikken?
In plus plus in plus is twa plussen.

Affuit foar ûnderstel!

2011-10-25T11:52:00.000+02:00

“Ik sil my it affuit efkes waskje,” sei de man. Hy bedoelde de ûnderste helte fan syn lichem. Meast wurde allinne ûnderstellen fan kanonnen affuiten neamd. It wurd komt fan it Frânske ‘à fût’: op de beamstam. Yn it Dútsk is dat Frânske ‘l’affût’ ‘Lafette’ wurden. Earder waard yn it Hollânsk sawol ‘affuit’ as ‘lavet’ foar sokke kanonûnderstellen wol brûkt

Barchjes kinne bargje

2011-10-18T09:21:00.001+02:00

In lytse baarch is in barchje. Dêrnjonken bestiet it tiidwurd bargje, dat grieme (Holl. morsen, knoeien) betsjut. Ferskil yn wurdsoarte én betsjutting dus, mar wisten jo dat it ôfbrekken oan 'e ein fan de rigel ek ferskillend is? It is in lyts barch-je en do moatst net sa bar-gje.

Baarmoeder of skûlliif?

2011-10-11T09:30:00.000+02:00

'Baarmoeder' is net in maklik wurd om yn it Frysk oer te setten. By kij hat men it oer de 'liifmoer' of 'limoer' en guon brûke dy wurden ek wol foar minskefroulju. It wurd 'skûlliif' fan skriuwer Willem Abma heart men ek wol. Of wit ien der noch in moai(er) wurd foar?
Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir:
limoer
skûlliif
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Syn lêste oartsen fersnobbe

2011-10-04T08:40:00.001+02:00

Yn Denemarken hawwe se gjin euro's, mar al de øre. Dat is dêr it lytste muntsje, ferlykber mei de oartsen, dy't yn Fryslân yn gebrûk west hat. In oartsen wie de helte fan in botsen en dat wie wer de helte fan in stoer. Neame jo fiif eurosint (€ 0,05) ek noch altyd in stoer en it dûbele (€ 0,10) in dûbeltsje?

In jonkje of in famke?

2011-09-27T11:43:00.002+02:00

In bern fan jins broer of suster, in omke- of muoikesizzer (tantesizzer kin ek), wurdt yn it Hollânsk neef (jonge) of nicht (famke) neamd. Oan de Fryske beneaming is net te sjen oft it om in jonge of in famke giet. By pake- en beppesizzer spilet itselde probleem. Soenen wy in kleindochter in pakesister neame moatte?

Ferstiet in hûn gjin Frysk?

2011-09-20T09:18:00.000+02:00

Fryske hûnebesitters prate as de hûn wat dwaan of litte moat gauris Nederlânsk. Dan roppe se: Hier!, Zoek!, Rustig!, Blijf! Soenen Fryske hûnen gjin Frysk ferstean? As jo fine dat jo hûn gjin Hollanner is, dan kinne jo de hûn kommandearje mei: Hjirre!, Sykje!, Rêstich, Bliuw!

It keallet dreech

2011-09-13T11:56:00.001+02:00

'Dreech' is in Frysk wurd foar 'moeilijk'. As in proses net sa flot ferrint, dan sizze je wol dat it 'dreech keallet'. Dat sei men earst allinne fan kij as it smiten fan in kealtsje net maklik gong. Soartgelikense byldspraak fine je yn de útdrukking 'it sit foar it krús' (het zit voor het bekken). Dat betsjut ek dat it ien of oar dreech giet.

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir:
dreech
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Wlixibama: Frysk foar Lissabon

2011-09-06T09:03:00.001+02:00

De Portugeeske haadstêd Lissabon hiet yn midsieusk Frysk Wlixibama. De útspraak sil nei alle gedachten Oeliksibama west ha. Dat wie grif in ferbastering fan it Latynske Olisibona. Dat komt wer fan it Fenisyske Alis Ubbo ('fleurige baai').

Mary Patsiik

2011-08-30T08:15:00.002+02:00

Yn de 18de ieu waard it stjerrebyld Maagd yn it Frysk Mary Patsiik neamd. Patsje is in oar wurd foar tútsje en patsiik wol sizze dat Mary wat al te graach tútsje mocht. De namme Mary Patsiik sil dan ek grif in grapke west ha: de keine maagd waard ferfongen troch in gleon wyfke.

Net Frysk genôch?

2011-08-23T08:24:00.001+02:00

Men kin sile yn in sylboat en dan blaast de wyn yn it ... ? Just: yn it seil. Dochs hawwe in soad Friezen it oer it syl. Net ûnlogysk, wol ferkeard. Miskien fine sokke Friezen it logysker, want oars liket it foar harren net Frysk genôch.
Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir:
seil
syl
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Yn Ingelum wenje gjin ingels

2011-08-16T08:53:00.001+02:00

Yn Ingelum wenje grif aardige minsken, mar gjin ingels. Wêr't 'ingel' yn de namme Ingelum wei komt is net wis. Wierskynlik fan de namme "Engel", nei de Germaanske god Ingweo. Guon wolle ha de namme is noch fan de tiid dat de Angelen troch Fryslân teagen op wei nei wat no Ingelân is. Mar dat liket te moai om wier te wêzen.

Karonje: aaklik frommeske

2011-08-09T08:47:00.004+02:00

Paulus Akkerman beskriuwt yn it ferhaal ‘Oan ’t wiif’ (yn Foar de lins, 1968) in frommeske, oer wa’t er sa sydlings wat seit, as ‘dat âld karonje’. ‘Carogne’ is it Frânske wurd foar ‘aaklik frommeske’, ‘fekke’. Mar wit ien ek oft ‘karonje’ noch wol foarkomt yn de Fryske sprektaal fan hjoed de dei?
Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir:
karonje
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Bitelige Lieuwe

2011-08-02T08:46:00.000+02:00

Yn de 18de ieu waard it stjerrebyld 'Leeuw' yn it Frysk wol 'Bitelige Lieuwe' neamd. Lieuwe is net allinne in foarnamme, mar fansels ek in grapke mei de diersoarte liuw. It wurd 'bitelich' betsjut 'biterich'. In 'r' kin frij maklik yn in 'l' feroarje. Sinezen en Japanners hearre it ferskil tusken dy twa net iens!

Reynkanarje

2011-07-26T07:28:00.000+02:00

Yn it wurd digibeet binne digitaal en analfabeet mei-inoar ferbûn; it begjin fan it iene wurd raant gear mei de ein fan it oare wurd. Oar foarbyld: it is giel, it fljocht, stoart del en fljocht wer fierder. De oplossing fan dat riedling is: in reynkanarje.

Dokter of arts?

2011-07-19T07:27:00.000+02:00

By sykte of ûngemak moat help komme fan immen dy't mear fan it minsklik lichem wit as in gewoan minske. Eartiids waard sa'n saakkundige yn de genêskeunst in sjirurgyn neamd. As er der foar trochleard hie, wie it in master. Noch bekender is de titel dokter. Yn it Frysk komt ek it wurd ‘arts’ wol foar, mar is dat net in hollanisme?

Lige hoecht net

2011-07-12T07:26:00.000+02:00

De tiidwurdsfoarm yn hy liicht wurdt oars skreaun as yn hy hat liigd. De stam fan lige is (ik) liich en by hy of sy komt dêr in t efter. Foar de lêste letter(s) fan it ôfslutend mulwurd (voltooid deelwoord) moatte wy sjen nei de doetiidsfoarm: liigde. Hie dat ûnderskied om jo net hoegd?

Hette Bryklob

2011-07-05T06:24:00.000+02:00

Yn de 18de ieu waard it stjerrebyld 'Kreeft' yn it Frysk wol 'Hette Bryklob' neamd. Hette is in Fryske foarnamme. It wurd 'lob' wie doedestiids in rûch wurd foar earm of skonk, te ferlykjen mei it hjoeddeiske 'poat'. De namme betsjut dus 'Hette mei de brike poat'.

Wêr komt Bebogeen wei?

2011-06-29T10:26:00.002+02:00

Bûter, brea en Bebogeen, wa’t dat net sizze kin komt net fan ’e Westereen. It swiete karamelsmarsel Bebogeen waard oan de ein fan WO II makke yn de margarinefabriken fan Benninga yn Ljouwert. Neffens guon soe it wurd Bebogeen lêzen wurde moatte as ‘Geen boter beschikbaar’. Oaren sizze: it hat te krijen mei de nammen út de famylje Benninga: Benno en Bob. Wa wit it krekte antwurd?

De Froskepôle foar de hûnen?

2011-06-20T10:32:00.000+02:00

De Froskepôle is in boskich stik lân by Ljouwert tusken yndustryterrein De Hemrik en it Van Harinxmakanaal, dêr't minsken graach de hûn útlitte. Earder wie it in buertsje ûnder Huzum, mei in herberch. De namme Froskepôle ferwiist nei froask, it eardere Fryske wurd foar 'kikkert'. Of is ien dat wurd noch wolris tsjinkommen?

De Froskepôle op Googlemaps

Yn 't skip skeppe is skypje

2011-06-14T09:31:00.000+02:00

Skypje en skeppe binne twa ferskillende tiidwurden. Skeppe (skoep, skepen) betsjut: meitsje, út it neat ta stân bringe. Skypje is letterlik yn it skip lade (Hollânsk: "inschepen"). As jo mei eat opskipe sitte, is dat meastal ûngeunstich. Kjeld skypje bygelyks. Mar kin men ek in goede eigenskip of gewoante skypje (oerervje of oanleare)?

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir:
skypje
skeppe
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Houk en Ans

2011-06-07T08:54:00.000+02:00

Yn de 18de ieu waard it stjerrebyld Tweelingen yn it Frysk wol Houk en Ans neamd. Opfallend genôch is der ek in bekend 17de-ieusk fers oer in petear tusken in mem en in dochter, û.o. oer seks. Dat fers hyt fan Ansk en Houk. No is it de fraach oft it stjerrebyld as grap nei it fers ferneamd is.

Smoarge aap!

2011-05-24T07:55:00.000+02:00

As ien útskolden wurdt, wurdt er wol gauris foar ien of oar bist útmakke. Ien dy't stjonkt is in murd. In dom persoan is in sûch (froulike baarch). In griemer is in baarch. In dogeneat is in smoarge aap of stjonkhûn. Ien dy't der raar útsjocht is in baviaan. Foar in ûnsympatyk persoan wurdt it Hollânske 'farken' brûkt. Wat foar skelwurden brûke jo?

Bearend in sterke bear?

2011-05-17T09:02:00.000+02:00

In bytsje wol. De namme Bearend is ôflaat fan de Germaanske namme Bernhard. Dy namme bestiet út de Germaanske wurden "beran" (bear) en "hard", dat sterk, moedich betsjut. De namme "Bearend" betsjut sokssawat as: sa sterk as in bear. Yn it Hollânsk is it Berend, yn it Frysk skriuwe we Bearend of is dat oerdreaun?

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: bear
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Fjouwertich?

2011-05-10T08:20:00.000+02:00

Net-Frysktaligen sjogge nuver oan tsjin it Fryske telwurd fjouwer en fine it eigenaardich dat it tsienfâld fjirtich is en net fjouwertich. Is fjouwerenfjirtich lestiger om út te sprekken as fjouwerenfjouwertich? En is “vierenveertig'' wol logysk? It Mooringer, in fariant fan it Noardfrysk, hat fjoueränfäärti.

Stjerrebylden

2011-05-03T08:41:00.001+02:00

Yn de 18de ieu wienen yn Fryslân eigennammen yn gebrûk foar de stjerrebylden. Der sitte in pear hiele moaie by, lykas Ygle Hurdholle (ram), Hâns Bolle (stier), Stikelige Douwe (schorpioen) en Pissebêd (waterman). Spitigernôch witte wy net hoe gebrûklik oft dy nammen doe wienen. Faaks wat foar yn it bûsboekje?

Appelskea: bedoarne apels?

2011-04-26T07:50:00.002+02:00

It earste part fan de namme fan it doarp Appelskea slacht wol op appels, mar it twadde part hat neat mei skea te krijen. En ek net mei "gea", sa't faak tocht is. Nee, dat "skea" giet wierskynlik werom op "skag", dat boskje betsjut. De Stellingwerfske namme "Appelsche" komt dêrmei oerien. Appelboskje dus.

Sûvenir of sûvenier?

2011-04-19T08:26:00.000+02:00

As wurden út in oare taal yn it Frysk oernommen wurde (lienwurden), wurdt de stavering oanpast. Sa hat it Frânske souvenir (oantinken) in Frysk jaske oankrige, alhoewol... It oe-lûd wurdt oanjûn mei u-kapke, lykas yn bûter. De ein fan it wurd, mei in i as yn spjir, moat lykwols útsprutsen wurde as yn spier. Soe “sûvenier” dan net in bettere skriuwwize wêze?
Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: sûvenir
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

It bloeit giel en it is ...

2011-04-12T10:11:00.001+02:00

De bûterblom is in bekende goudgiele blom mei fiif kroanbledsjes en komt oeral yn tunen, bermen en greiden foar. Der binne mear gielbloeiende planten dy't bûterblom neamd wurde: de djerreblom (dotterbloem), it bûtergieltsje (speenkruid), it sulverblêd (zilverschoon) en de peaskeblom (sleutelbloem). Binne der noch mear planten dy't bûterblom hjitte?

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: bûterblom
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Lûd fan bisten oeral oars!

2011-04-06T09:18:00.002+02:00

Kukeleku heart foar ús echt by in hoanne, mar yn Frankryk is dat cocorico. Hoe kin it, dat Amerikanen cock-a-doodle-do hearre en Navajo-yndianen ha'ii'-ao? Onomatopeeën binne wurden dy't in lûd neibauwe. Mar hoe kin it dat dy rûnom op 'e wrâld ferskillend binne?

In boeket blommenammen

2011-03-29T10:18:00.000+02:00

De offisjele Fryske namme fan it Nederlânske madeliefje is koweblomke. Mar dêrneist besteane ek noch folksnammen as: finneblomke, skieppeblomke, lamkeblom, maaieblomke, teeblomke. Bern neame it blomke wol krânskeblom. Op It Bilt sizze de minsken skapeblompy en yn Ljouwert madelyfje. Besteane dy nammen noch yn dizze 21ste ieu?

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: koweblom
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Grutter as en grutter dan

2011-03-22T10:01:00.000+01:00

Dy't net ûnnoazel lykje wol, moat yn it Hollânsk noait 'groter als' sizze, mar altyd 'groter dan'. Want om it Hollânsk fan it Dútsk ôf te beakenjen ha taalbouwers ôfstân naam fan it Dútske 'größer als'. Fryske taalbouwers nimme mei 'grutter as' wer ôfstân fan it Hollânsk! Is dat eins wol nedich?

Geknoei en gegriem

2011-03-15T14:13:00.000+01:00

Hoewol't knoeie sawol yn it Frysk as yn it Hollânsk foarkomt, kin der yn it Hollânsk mear ûnder ferstien wurde. ‘Dy moaie foto's sieten dûbelteard en binne knoeid’ (skansearre). Der kin ek knoeid wurde mei eksamens of mei de boekhâlding (prutse). Foar it Hollânske knoeien met eten brûke wy grieme, bargje en is slanterje net nóch slimmer? (Holl. kliederen).

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: grieme, bargje, knoeie, slanterje
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Geasten en gaasten itselde?

2011-03-08T10:09:00.007+01:00

In namme as Rinsumageast liket ynearsten wat frjemd: as soe it mei in geast (spoek) te krijen hawwe. Dat is net sa: geast betsjut hjir 'heger lizzend lân', yn Fryslân meastal in sânrêch. En 'gaast' is de Aldfryske foarm derfan. Wy fine de namme ek werom yn Tsjerkgaast en fansels Gaasterlân.

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: geast
(Set om it hiele artikel te besjen in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Skriuwendewei

2011-03-03T11:43:00.001+01:00

It Nederlânske fuortsettend mulwurd (tegenwoordig deelwoord) yn 'al lopend', 'al schrijvend' ensfh. kin fansels letterlik yn it Frysk oerset wurde: 'al rinnend', 'al skriuwend'. Mar it Frysk hat in moai alternatyf mei '-dewei': 'rinnendewei', 'skriuwendewei'.

Wat seit it Wurdboek fan de Fryske taal? Klik hjir: -wei
(Set foar it hiele artikel in finkje yn de hokjes 'Toon ook: subbetekenissen | citaten')

Leave santjin

2011-02-22T09:35:00.000+01:00

“Leave santjin en gjin ein” wurdt wolris roppen as men jin earne slim oer fernuveret: “Hoe kin dat no?” Hoe komt it Frysk oan dy útdrukking? It wurd santjin hat neat mei it getal 17 te krijen, mar komt fan earder Frysk santen, dat wer fan it Latynske sanctus (hillige) komt. It betsjut sokssawat as “leave hilligen”.

Klik hjir foar leave santjin yn it Wurdboek fan de Fryske taal

In boarre is in bear!

2011-02-15T09:23:00.000+01:00

In mantsjebaarch hyt fan 'bear' en in mantsjekat fan 'boarre'. Dat is fan komôf itselde wurd! 'Boarre' is de oarspronklike Fryske foarm foar mantsjebisten. Foar bargen is de Nederlânske foarm 'bear' yn gebrûk kaam. Yn it Ingelsk hyt in mantsjebaarch noch wol fan 'boar'.

Kin de namme Fokje net mear?

2011-02-08T09:49:00.002+01:00

Guon âlden doare har dochter net Fokje te neamen, omdat oaren de namme mei it Ingelske 'fuck' assosjearje. Alhoewol't de lûden ò en u dochs wol ferskille, kin dat net mear lije. Mei Fokje is oars neat "mis": it komt fan it Germaanske "foke", dat folk betsjut. Lykas de jongesnammen Fokke en Foeke.

Frysk-Latynsk wurdboek

2011-02-01T09:38:00.001+01:00

It earste Fryske wurdboek ferskynde yn 1872 en is skreaun troch Joast Halbertsma. It wurdboek is net folslein: it giet mar oan feer ta. Meastal stiet der yn it Latyn by wat de betsjutting is. In foarbyld út it wurdboek: buterje: It wol nat buterje, ‘res procedere nescit’ (betsjutting: it giet net neffens winsk). Is sa'n wurdboek de muoite wurdich?

Mear as ien

2011-01-25T10:15:00.002+01:00

In meartal wurdt makke troch -n, -en of -s efter in wurd te setten. Ien krante, twa kranten. Ien tafel, twa tafels. Der binne útsûnderingen op dy regel. Dan kriget it meartal in oare foarm of it wurd hâldt deselde foarm: ien skoech, twa skuon. Ien ko, twa kij. Ien bern, twa bern. Ien skiep, twa skiep. Wa ken noch ien goes, twa gies (guozzen)?

Europeäne?

2011-01-11T09:33:00.000+01:00

Ien út Europa (Jeropa wurdt net faak mear brûkt) is in Europeaan. De froulike foarm dêrfan soe Europeäne wêze kinne (lykas feterane fan feteraan), mar ek Europeaanse (lykas Meksikaanse fan Meksikaan). Mar nee, in Europeeske frou is in Europese.

Grut Frysk Wurdboek

2011-01-04T09:00:00.001+01:00

Njonken it "Frysk Hânwurdboek" is der it "Wurdboek fan de Fryske taal". Dat beskriuwt twa ieuwen Frysk en jout betsjutting, útspraak en komôf fan wurden. Der steane ek gâns siswizen, sprekwurden en seldsume wurden yn. Mei-inoar jout it wurdboek 120.000 wurden en as it klear is telt it 25 dielen fan fjouwerhûndert siden elk. On-line is it al klear.

Klik foar de onlineferzje op: Wurdboek fan de Fryske taal

De billewein

2010-12-28T09:48:00.000+01:00

Op 'e sneup nei oare manieren om 'rinne' te sizzen? 'Mei it arbeidershynder gean' is in moaien. Of 'mei de billewein gean'. Dy billewein kin ek it skuonmakkersweintsje of de apostelwein neamd wurde.

Nei Betlehim gean

2010-12-21T09:00:00.002+01:00

Men kin sizze ‘ik gean op bêd’. Mar it kin ek oars sein wurde: Nei Betlehim gean. Efter it bolwurk krûpe (efter de brede rêch fan jins man of frou lizzen gean). Nei De Falom gean. Op 'e fearman gean, krûpe. It fierderop, hegerop besykje. Oekedakke gean. Wy sille ús wat opbergje.

Raerd en Raard rare doarpen?

2010-12-14T09:00:00.004+01:00

Binne Raerd en Raard rare doarpen? Grut Raerd yn Boarnsterhim en Lyts Raard by Dokkum. Wa wit, mar de namme betsjut hiel wat oars. Aldere foarmen binne Rawerth, Rauwert en Raedwert. De betsjutting dêrfan is wierskynlik terp mei reid fan Germaansk hriad en werth.

"Elkien" is foar eltsenien!

2010-12-07T09:10:00.003+01:00

De namme fan de Fryske wenningkorporaasje "Elkien" is net foar eltsenien daliks begryplik. Elkien is Frysk foar it Hollânske "iedereen". It wurdt útsprutsen mei it ôfgeande twalûd ie [i-uh]. Der binne mear farianten fan dat wurd. De wenningkorporaasje "Elkien" hie him nammentlik ek eltsien neame kinnen, elkenien, eltsenien, of sels elkmis.

Klik hjir foar elkenien yn it Wurdboek fan de Fryske taal

Moster as takkebosk

2010-11-30T08:53:00.000+01:00

Yn de siswize Immen troch de moster fiterje is moster net it guod om iten skerp mei te meitsjen, mar is it in takkebosk dat foar in brânsteapel brûkt wurdt. De siswize betsjut immen fiks oanpakke. Immen dus troch de tûken jeie. Ferlykje it Nederlânske door de mosterd slepen.

Klik hjir foar it Wurdboek fan de Fryske taal: moster II

Sex yn Sexbierum?

2010-11-23T08:49:00.002+01:00

It wurdsje sex hat hjir, al hoe grappich guon dat ek fine, neat út te stean mei it wurd seks. Sex yn Sexbierum slacht op de namme Sixtus II, in hillich ferklearre paus út de tredde ieu. It Fryske seis fan Seisbierrum is dêr in ferbastering fan en hat dus ek neat mei it getal seis te krijen.

Wat is it Ongerslân?

2010-11-16T10:20:00.003+01:00

Yn Ierlân wenje Ieren en yn Letlân Letten of Letlanners. Belgen wurde ek wol Belzen neamd, want se libje yn it Belzelân, in oare Fryske beneaming foar België. Foar Hongarije (das Land der Ungaren, op syn Dútsk) is der noch in moaiere beneaming: It Ongerslân.

Klik hjir foar Wurdboek fan de Fryske taal: Ongerslân

famke en fanke

2010-11-09T10:20:00.000+01:00

It wurd famke is bysûnder. It hat nammentlik in oanropsfoarm (fokatyf), dy't brûkt wurdt by it oansprekken fan fammen en froulju. Dy foarm is fanke. Ik hear no ek wol 'Hoi, famke', mar fan âlds seinen Friezen altyd 'Hoi, fanke!'

Klik hjir foar Wurdboek fan de Fryske taal: famke
Klik hjir foar Wurdboek fan de Fryske taal: fanke

Wat binne de bisten tsjelreauwich!

2010-11-02T14:55:00.001+01:00

In alderapartst wurd is 'tsjelreauwich'. It betsjut 'skrikkerich', 'gau fan 'e mik'. Letterlik betsjut it 'kjellivich': 'tsjel' is itselde wurd as 'kjel' (bang, benaud) en 'reau' is in âld wurd foar 'lichem'. Men kin tsjelreauwich wêze, mar ek tsjelreauwich piipje of snetterje.
Klik hjir foar Tsjelreauwich yn it Wurdboek fan de Fryske Taal

In manlike ko?

2010-10-26T08:42:00.000+02:00

Hoewol't in ko fan it froulik geslacht is, hawwe wy it oer hy, syn en him as wy oer de ko (en oare froulike bisten) prate: de ko syn poat is net goed. De feedokter moat by him komme. Hy moat in penisilline-spuit ha.

De liuw fan Ljouwert

2010-10-09T06:09:00.001+02:00

De namme Leeuwarden hat neat mei in 'leeuw' (liuw) te krijen. Hoe sit dat? Dat ‘leeuw’ hat te krijen mei in earder Frysk wurd foar 'lijte' dat yn it Germaansk dêrfoar sokssawat as ‘hleunjo’ wie. Ljouwert is nei alle gedachten ûntstien as ‘werth’ (terp) yn in lije bocht fan de Middelsee.

Taalbaas Nammekunde

2010-09-20T15:31:00.000+02:00

Wat is de betsjutting fan dizze plaknamme? Kies út trije mooglikheden.
Warns:
A Komt fan it Fryske tiidwurd jin ferwarje nei oanlieding fan de slach by Warns dy’t dêr plak fûn hat.
B Komt fan de persoansnamme Ward en Aldfrysk –ingi. Warns betsjut dan folk fan Ward.
C Komt fan de persoansnamme Ward en it wurd ‘loo’, dat boskje betsjut. Warns betsjut dan boskje fan Ward.

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stavering

2010-09-04T03:49:00.000+02:00

Twalûden
It wurd boat wurdt útsprutsen mei it twalûd oa. Dat twalûd sit ek yn toan, moal, doaze.
Yn it Hollânsk komt dat twalûd allinnich foar de letter r foar. Op skrift wurdt it yn dy taal net as twalûd oanjûn, mar as lang ienlûd. De Hollânske wjergader fan boat is boot (ferskillende stavering en ferskillende útspraak) en foar it Fryske boar hat it Hollânsk boor (ferskillende stavering, mar deselde útspraak). Hollânsktaligen fernimme net dat se dêr in twalûd útsprekke.

Dekôr of dekoar?
Twalûden wurde stavere mei twa ferskillende letters. As it letterpear út twa deselde tekens bestiet, wurdt dêr it lange ienlûd mei bedoeld, b.g. knoop.
It útsprekken fan in twalûd foar de r giet suver automatysk, sawol yn it Hollânsk as yn it Frysk. Mar hoe sit it dan mei lienwurden dy't ferfryske wurde? It Frânske décor hat yn de Fryske foarm in k krige, mar yn it nije Frysk Hânwurdboek ek in o mei in kapke. Foar de r soe men dêr in twalûd ferwachtsje, yn it Frysk stavere mei oa. Soe it net better wêze om it wurd as dekoar te skriuwen?

Frânske útspraak
Yn de Frânske útspraak skynt de (lange) o fan décor wat leger yn de mûle te lizzen, sa likernôch as yn stôk. Is it foar ús net folle gewoaner om foar de r (ús r) it twalûd oa te sizzen? De wurden dekoraasje en dekoratyf hawwe gjin ô. Dat komt omdat de klam der net op falt, mar as de klam der al op komt te lizzen, soe de o miskien better troch oa as troch ô ferfongen wurde kinne. Wat fine jo better: dekôrstik of dekoarstik? It is mar in fraach. Jo kinne reagearje.

Taalbaas Stavering

2010-08-21T05:50:00.000+02:00

As jo de trije wurden hjirûnder lêze, sille jo ta ien en deselde útspraak komme. Mar wat wurdt der no winliken bedoeld mei dy wurden? Ja, it is hjir al om de betsjutting te rêden! Hokker is goed stavere?

A. jierren
B. hierren
C. hjirren

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stavering

2010-08-14T04:01:00.000+02:00

Stavering fan Ingelske wurden
It Frysk hat genôch wurden om ús goed útdrukke te kinnen. Mar wat moatte wy, as der in nij begryp ynfierd wurdt? As der net sa gau in Frysk wurd betocht wurde kin, moat it mar liend wurde. Dan komt der mei it nije begryp fuort in nij (frjemd) wurd yn gebrûk. Sa binne de lêste jierren gâns wurden, eins op alle mêd wol, benammen út it Ingelsk oernommen. Lienwurden dus.
In lienwurd wurdt meastentiids mei ham en gram oernommen, mar it kin ek in Frysk jaske krije. Dat wol sizze dat it skreaun wurdt neffens de Fryske staveringsregels.

Iisclub of iisklup
Foar 'feriening' is út it Ingelsk it wurd 'club' liend: sportclub, fuotbalclub ensfh.
Dat wurdt langer net as frjemd, mar as in eigen Frysk wurd sjoen. Dan wurdt klup skreaun, om't de Fryskprater de Ingelske útspraak oerdreaun fynt en dus net oernimt.
Dat is mei rjocht liene! Club wurdt weromjûn oan it Ingelsk en klup is fan ús.
Yn de gearstalling iisclub binne in Frysk en in Ingelsk part oanelkoar bakt. Om't wy leaver gjin twa talen trochinoar grieme wolle, hat iisklup de foarkar. Club stiet wol yn it nije hânwurdboek, mar mei in ferwizing nei klup.

Oarspronklike of Fryske stavering?
Eins soenen wy net te gau frjemde wurden oernimme moatte, want fakentiids is der wol in Fryske wjergader. Mar as de betsjutting in nuansearring jout fan it eigen wurd, dan hat it doel en nim it frjemde wurd oer. Dan komt it probleem fan de skriuwwize! Sil it wurd de oarspronklike stavering hâlde, of moat dy oanpast wurde oan it Frysk?
Wat is better, of wat hat jo foarkar:
Club of klup? Of dochs mar feriening?
Caravan of kerreven? Of kampearwein?
Team of tiim? Of leaver ploech?

Taalbaas Literatuer

2010-07-10T19:35:00.002+02:00

De gemeente Smellingerlân hat 2010 útroppen ta in jier om Rink van der Velde te betinken. Meikoarten komt yn it museum yn Drachten ek in útstalling oer Van der Velde. Yn dat ramt diskear in fraach oer ien fan Rink van der Velde syn boeken. Wêr komt it folgjende fragmint út?

“Hy snúft de rook fan flear, toarnehage en koetsebei yn. En te foet ûnderweis nei Smellie sûget er by de Hoptunen de blossems fan de kamperfoelje leech. ‘Popsûgers, fanke, priuw mar.’”

1. Foroaring fan lucht (1971)
2. Pake Sytse (1975)
3. De nacht fan Belse Madam (1991)

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stavering

2010-07-03T04:37:00.006+02:00

Alearen wie der yn it Frysk it wurd skriftekennisse. Dat wurdt (spitigernôch?) net mear brûkt, om’t it as âldfrinzich sjoen wurdt. Wy hawwe der in nijer (moderner) wurd foar, mar wat is dêr krekt de goede stavering fan? Is dat A, B of C?

A. litteratuer
B. lyteratuur
C. literatuer

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stelling

2010-06-26T05:50:00.000+02:00

Mear eigen Fryske wurden betinke tsjin fierdere ferhollânsking?

Meidat hieltyd mear wurden en útdrukkingsfoarmen oernommen wurde út it Hollânsk (en út it Ingelsk), bliuwt der fan it Frysk skielk neat mear oer as in regionaal kleure dialekt fan it Hollânsk. Yn de neikommende stelling giet it oer it tsjinkearen fan dat proses.

“Om fierdere ferhollânsking (en feringelsking) fan it Frysk foar te kommen, sille mear eigen wurden (nijfoarmingen of neologismen) betocht én ynfierd wurde moatte.” Mei iens/net mei iens?

Taalbaas: hun hawwe

2010-06-21T12:08:00.000+02:00

Hun hawwe?

Foarnamwurden binne wurden dêr't persoanen mei oantsjut wurde. Yn it Frysk binne dat: ik, do, hja/sy/hy, wy, jo/jimme, hja/sy. Yn it Nederlânsk ik, jij, zij/hij/u, wij, jullie, zij. As ferdúdliking in Nederlânske foarbyldsin: zij hebben een boek gekocht. Yn de sin ik geef hun een boek is hun ek in foarnamwurd. Yn it Nederlânsk binne der in soad minsken dy't hun hebben een boek gekocht sizze kinne. Der is strideraasje oer oft dat goed Nederlânsk is of net. De grammatikaregels sizze dat it ferkeard is, mar as men de minsken sels freget, dan fine se it wol goed. De Nederlandse Taalunie fynt it net goed en seit dat it gjin standerttaal is.

Hun binne?
De boppeneamde sinnen binne yn it Frysk sa: hja hawwe in boek kocht en ik jou har(ren) in boek. De sin har hawwe in boek kocht is net neffens de regels fan de Fryske grammatika. Soe it wol sein wurde?
It Nederlânske hun komt wol foar yn it Frysk. Op it ynternet, dêr't de gewoane Friezen skriuwe, fynt men krekt as yn it Nederlânsk: "Hun binne ek jong west of net dan!", dêr't de grammatika de wurdsjes hja of sy foarskriuwt.
En yn de folgjende ynternetfoarbylden soe net hun, mar har(ren) stean moatte: "En wy kinne no al sizze: sommigen skrikke hun dea" en "... ek by hun binne net alle leden elts jier beskikber om te spyljen".

De regels foar hja/sy en har/harren binne hiel maklik: hun is Nederlânsk en bestiet yn de Fryske standerttaal net. Hun komme moat wêze: hja/sy komme. En by hun binne alle leden ... is yn it Frysk: by har(ren) binne alle leden ...

As der in Fryske Taaluny bestean soe, dan soe dy it op dy wize foarskriuwe moatte.

Taalbaas Nammekunde

2010-06-05T10:36:00.000+02:00

Fryske eksonimen

Wat binne eksonimen?
Eksonimen binne nammen yn de eigen taal foar plakken en wetters dy’t bûten it eigen taalgebiet lizze. Bekende eksonimen yn it Frysk binne Grins (foar de stêd Groningen) of Utert (foar Utrecht). It falt op dat fan plakken tichterby it meast eksonimen foarkomme. Dat seit himsels: yn de buert fan de oergong fan twa taalgebieten is der mear ûnderling ferkear. Sa binne ticht by of op de Fryske taalgrins fan hast alle plakken wol beneamings yn it Frysk en it Nederlânsk. Bygelyks: De Like (Leek), De Wylp (De Wilp) en Stienwyk (Steenwijk). Dy hawwe fansels ek Nedersaksyske beneamings, om’t se yn it Nedersaksyske taalgebiet lizze, bygl.: Stienwiek.

Untjouwing nei ien offisjele namme
De ûntjouwing fan de lêste tiid is dat foar algemien gebrûk langer mear de bûtenlânske offisjele namme oanholden wurdt. Sa kin men yn it Nederlânsk foar Dútske plakken noch wol de nammen Keulen en Aken tsjinkomme, mar net mear Dusseldorp en Frankfort of foar Frankryk wol Parijs en Straatsburg, mar net mear Rijsel (Lille), Robaais (Roubaix) en Atrecht (Arras).

Yn it Frysk wurde guon eksonimen stadich troch de Nederlânske foarm ferkrongen: De Like en Roan wurde langer yn it Frysk mear Leek en Roden. En nammen as Oark (foar Urk), Dimter (foar Deventer) of Swol (Zwolle) sil men net faak tsjinkomme. Utsein ien namme: Boarkum foar it eilân Borkum: dy is troch Durk van der Ploeg syn Foarby it Boarkumer fjoer út it ferjitboek helle.
Is it slim as datsoarte nammen út de taal ferdwine? It is fansels wol sa maklik: gjin betizing by de taalgrins (Nederlanners witte yn België net wat Rijsel op de buorden is). Of is it in stikje ferlies fan taalrykdom?

Taalbaas Stavering

2010-05-29T04:37:00.000+02:00

Twalûden
It wurd boat wurdt útsprutsen mei it twalûd oa. Dat twalûd sit ek yn toan, moal, doaze.
Yn it Hollânsk komt dat twalûd allinnich foar de letter r foar. Op skrift wurdt it yn dy taal net as twalûd oanjûn, mar as lang ienlûd. De Hollânske wjergader fan boat is boot (ferskillende stavering en ferskillende útspraak) en foar it Fryske boar hat it Hollânsk boor (ferskillende stavering, mar deselde útspraak). Hollânsktaligen fernimme net dat se dêr in twalûd útsprekke.

Dekôr of dekoar?
Twalûden wurde stavere mei twa ferskillende letters. As it letterpear út twa deselde tekens bestiet, wurdt dêr it lange ienlûd mei bedoeld, b.g. knoop.
It útsprekken fan in twalûd foar de r giet suver automatysk, sawol yn it Hollânsk as yn it Frysk. Mar hoe sit it dan mei lienwurden dy't ferfryske wurde? It Frânske décor hat yn de Fryske foarm in k krige, mar ek in o mei in kapke. Foar de r soe men dêr in twalûd ferwachtsje, yn it Frysk stavere mei oa. Soe it net better wêze om it wurd as dekoar te skriuwen?

Frânske útspraak
Yn de Frânske útspraak skynt de (lange) o fan décor wat leger yn de mûle te lizzen, sa likernôch as yn stôk. Is it foar ús net folle gewoaner om foar de r (ús r) it twalûd oa te sizzen? De wurden dekoraasje en dekoratyf hawwe gjin ô. Dat komt omdat de klam der net op falt, mar as de klam der al op komt te lizzen, soe de o miskien better troch oa as troch ô ferfongen wurde kinne. Wat fine jo better: dekôrstik of dekoarstik? It is mar in fraach. Jo kinne reagearje.

Taalbaas: Op in minne namme lizze

2010-05-07T20:18:00.000+02:00

As men lyts is en krekt it lêzen leard hat, sjocht men soms nuver oan tsjin ûngebrûklike staveringen. Foaral nammen soargje wol foar fraachtekens, want dy hoege net neffens de regels skreaun te wurden. Foarnammen as Sytse of Metsje kinne skreaun wurde as Sijtze of Mettje. Soms sitte der nuvere letterkombinaasjes yn in namme: by Philips moat de ph- net as twa losse letters útsprutsen wurde, mar as f. Filips dus en net 'puhilips'.

As de namme út in oare taal komt, falt it soms ek net ta om in goede útspraak te jaan. As jo yn Wales it paad nei Llanfairyneubwll freegje, is it noch mar de fraach wêr't se jo hinne stjoere.

Net-Frysktaligen yn Fryslân hawwe ek sa'n soarte fan probleem. Oeral komme jo Fryske nammen tsjin fan persoanen, bedriuwen, strjitten en doarpen. As men dy net daliks begrypt en útsprekt neffens de stavering, dan krije je soms rare fersinnen. Foarnammen as Lieuwe en Dieuwke wurde útsprutsen sokssawat as Lieve en Diewke. Yn de bedriuwsnamme Elkien moat -ien krekt as de -ie- yn stien útsprutsen wurde. Mar men heart almeast Elkyn. Sels Fryskpraters hawwe der wol oan.

De plaknamme Jirnsum wurdt yn it Frysk sokssawat útsprutsen as Jeansum, wêrby't de -n- 'troch de noas' sein wurde moat. Mar yn de trein roppe se meastal troch de ynterkom Statsjon Grou-Jirnsum, mei staveringsútspraak. Yn de bus fan Ljouwert nei Drachten seit de juffer troch de ynterkom 'volgende halte Folgéren', wêrby't de haltenamme dus as 'folgeeren' oplêzen wurdt. Hjir leit in taak foar de âldjiersploech fan de Frijsteat Folgeren!

Leit it Frysk op in minne namme? Tinke jo 'what's in a name', of moatte wy om swierrichheden tefoaren te kommen Nederlânske nammen of maklike Fryske nammen brûke?

Taalbaas Stavering

2010-05-01T04:46:00.000+02:00

De wurden dy’t hjirûnder by A, B en C steane wurde eins op deselde wize útsprutsen. Yn de mûnlinge kommunikaasje sil it gjin probleem wêze, mar om it goed op te skriuwen, is wol hiel dreech. Wat is de goede stavering? Is it A, B of C?

A. (de gouden) iu
B. (de gouden) ieu
C. (de gouden) ieuw

Klik hjir foar it goede antwurd.

Taalbaas Staveringshifker

2010-04-23T18:40:00.003+02:00

Wat is in staveringshifker? In staveringshifker is in kompjûterprogramma dat yn in tekst neigean kin oft der staveringsflaters yn sitte. De Fryske Akademy hat tsien jier lyn foar it Frysk al sa’n staveringshifker ûntwikkele. De nijste ferzje is te krijen op cd-rom as De Fryske Taalhelp (ferzje 2.0).

Fûl en foel, adfertinsje
Hast eltsenien dy’t mei skriftlike taal dwaande is brûkt tsjintwurdich wol in staveringshifker. Krantesjoernalisten ek. Dan liket it frjemd dat men noch geregeld staveringsflaters tsjinkomme kin yn krantestikken, benammen yn Fryske stikken. Sa koe men lêsten yn in berjochtsje oer “Stuntburgers” yn dizze krante yn twa Fryske sitaten noch twa staveringsflaters tsjinkomme: “paginagrutte adfertinsje” en “Doe’t ik fûl”. “Adfertinsje” moat “advertinsje” wêze en “fûl” moat “foel” wêze. De earste fisket de hifker der wol út, mar de oare rekkenet er goed. Hoe kin dat? In staveringshifker is in opslach fan alle yn it Frysk foarkommende wurden. fûl en foel besteane beide yn it Frysk, mar ha ferskillende betsjuttings. Fûl betsjut fanatyk of deun en foel is de doetiid (verleden tijd) fan falle. De hifker kin net sjen hokker wurd op dat plak goed is. Sa is it ek mei wurden as dy (“die man”) en die (“ik/hij deed”) en lûk (“luik”) en loek (“ik/hij trok”). Men moat dus altyd noch wol efkes in tekst neilêze op dat soarte fan flaters. In hifker hellet it measte der wol út, mar net alles.

Gewurde litte?
Men kin jin ôffreegje: is it slim dat der wat flaters yn sitte? Men kin it sa meast ek wol begripe. En: yn it Nederlânsk sjocht men langer ek in soad flaters. Moatte we dat soarte flaters mar gewurde litte en ús der net oan steure?

Taalbaas Stavering

2010-04-17T05:00:00.000+02:00

It meartal fan politikus hat in Latynske foarm, mar moat al neffens de Fryske staveringsregels skreaun wurde. Just, mar hoe dan? Is it A, B of C?

A. politici
B. politisi
C. politisy

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas: Brúnsma, Fan der Mar en Hiemstra

2010-04-10T04:23:00.000+02:00

De kâns is grut dat jo immen kenne dy't as efternamme Bruinsma, De Bruin of Dijkstra hat. Dy nammen wurde troch Frysktaligen útsprutsen as Brúnsma (mei lange nasale ú), De Brún of Dykstra. De grûnwurden bruin en dijk binne yn dy nammen dúdlik werom te finen, yn it Frysk: brún en dyk. Oare nammen dy't yn de útspraak oanpast wurde binne Boonstra-Boanstra (twalûd -oa-) en Jansma-Jânsma (mei lang nasaal â-lûd). Hoewol't it offisjeel mooglik is om dy nammen sa ek te registrearjen, wurdt dat amper of net dien. Brúnsma of De Brún sjocht men komselden op skrift. In strúntocht op it ynternet leveret foar de earste namme noch gjin hûndert fynplakken op, wylst syn Hollânske wjergader Bruinsma mear as 400.000 fynplakken hat. Dat sifer is wol wat fertekene om't Bruinsma ek bûten Fryslân foarkomt.
Yn de Fryske literatuer komt it ferfryskjen fan sokke nammen geregeld foar. Auteurs as Thys Kuiper (útsprutsen as Kuper), Tiny Mulder, Durk van der Ploeg en Paulus Akkerman litte Brúnsma's opdrave yn har boeken en ek de Brúnsma's fan it ynternet komme gauris út toanielstikken.

It falt op dat allinnich de lûding oanpast wurdt en dat de eleminten dêr't in namme út bestiet net 'oerset' wurde. Dat docht al bliken út Kuiper-Kuper: de -ui- wurdt in -ú-, mar yn it Frysk is in kuiper in kûper. Van der Meer of Straatsma ferskine ek net as Fan der Mar of Strjitsma.
By de registraasje fan efternammen yn 1811 binne meast Nederlânske foarmen opskreaun. Mar der binne ek skaainammen mei Fryske eleminten: Hiemstra en Soepboer. Yn de lêste namme ferwiist soep nei sûpe en net nei Nederlânsk soep.
In efternamme is in eigennamme en foarmet mei de persoan dy't him draacht in unyk wêzen.
Soene jo in Fryske efternamme ha wolle?

Taalbaas Stavering: Hok, bok en bak

2010-03-29T15:50:00.003+02:00

Hoe kinne wy op papier oanjaan, hoe’t ús taal klinkt?
In staveringssysteem mei letters dy’t mei de ferskillende klanken korrespondearje liket ienfâldich, mar der binne al wat probleemkes.
Sa hawwe wy yn it Frysk in lûd dêr’t gjin eigen teken foar is en dat is it lûd yn hok. Dat lûd leit tusken de o fan bok en de a fan bak yn. Yn wurdboeken wurdt de útspraak fan hok ferdúdlike mei in ɔ.

Op it lêsplankje fan aap-noot-mies stie eartiids in punt of in plat streekje op de o fan hok. Dêr moasten de bern út begripe dat dy o oars útsprutsen wurde moast as dy fan bok. Wat it Hollânsk oanbelanget is der suver net ien mear dy’t him om dat ferskil bekroadet. Mei it ferdwinen fan it lêsplankje en it ûntbrekken fan in aparte letter liket dy klank ek ferdwûn.

Yn it Frysk is dat lûd noch altyd te hearren. As wy it oer sokke sokken hawwe, dan binne der twa ferskillende o-lûden te hearren: sokke mei de o fan bok betsjut zulke en sokken mei de o fan hok hawwe wy oan de fuotten. Mei dy lûden wurdt dus in betsjuttingsûnderskied útdrukt. It spitige is, dat der op skrift gjin ferskil te sjen is.

En it wurdt noch lestiger, want it o-lûd (ɔ) wurdt ek sein yn man, jas en noch folle mear wurden dêr’t de a folge wurdt troch in s, l, d, t of n.
It Frysk is in klankrike taal, mar hoe passe wy de stavering dêr by oan? Moat der in letter (of letterkombinaasje) bybetocht wurde, of hâlde wy it by o en a as werjefte fan de trije lûden o, a en ɔ? Hok, bok en bak

Taalbaas: Sadat

2010-03-20T04:50:00.000+01:00

Okkerlêsten kaam der in fraach by de Afûk yn oer it wurd sadat: “Dat bynwurd (voegwoord) wurdt hieltyd mear brûkt yn stee fan sadwaande. Mei dat wol?”

Ynearsten tinkt men: mei sadat is neat mis, mar by neier ynsjen binne der wol reden om der noch efkes langer by stil te stean. In foarbyld fan in sin mei sadat is: Juster wie it min waar, sadat we net bûten sitte koene. Mar men kin yn it Frysk ek sizze: Juster wie it min waar, sadwaande koene we net bûten sitte. Of: Juster wie it min waar, dat we koenen net bûten sitte.

As we de wurdboeken der op neislane, sjogge we dat sadat al sûnt lang yn it Frysk bestiet: neffens it Woordenboek der Friese taal is it al yn 1810 optekene. It is lykwols lang as minder gongber yn it Frysk beskôge. Douwe Tamminga seit oer sadat yn syn Op ’e taelhelling II (1973): “It bynwurd ‘sadat’ (Ned. ‘zodat’) bestiet yn it Frysk wol, al moat der by sein wurde dat it yn ús omgongstaal net bot yn trek is”. Yn it Frysk Wurdboek fan de Fryske Akademy (1985) wurdt it yn it Nederlânske part mijd en oerset mei ‘dat’ en ‘sadwaande’. Yn it nije Frysk Hânwurdboek fan 2009 wurdt it gewoan lykas alle oare bynwurden neamd.

Dat en sadwaande komme fan âlds mear yn de omgongstaal foar. It liket derop dat ûnder ynfloed fan it Nederlânske zodat ek sadat ûntstien is en yn de rin fan de tiid hieltyd mear brûkt wurden is. Sadat stiet wat betsjutting oangiet op deselde hichte as dat en sadwaande. As men lykwols tichter by it Frysk bliuwe wol, kin men better dat en sadwaande brûke.

Taalbaas Stelling

2010-03-16T10:41:00.002+01:00

Fryske bewegers ien grutte famylje?

By syn oanstelling as heechlearaar Fryske taal- en letterkunde oan de Ryksuniversiteit yn Grins hat dr. Goffe Jensma de posysje fan de Fryske beweging op it aljemint brocht. Hoe sjogge Friezen fan hjoed de dei nei it Frysk-kulturele fermidden? Is dat lykas yn de neikommende stelling?

“It giet Fryske bewegers allinnich mar om Friezen it idee te jaan dat hja mei-inoar ien grutte famylje foarmje.” Mei iens of net mei iens? Jou jo miening!

Taalbaas: Earmtakken útdiele

2010-03-05T19:00:00.001+01:00

Yn in fuotbalwedstriid krige in spiler read om't er in earmtakke útdield hie. Fuotballers diele blykber mear út as allinne hantekenings. Yn it Frysk Hânwurdboek stiet by útdiele: '(fan in hoemannichte, foarried) oan elk fan in tal persoanen in diel jaan'. As dat tapast wurdt op earmtakken útdiele, komt it net goed. Wat yn it wurdboek stiet is net ferkeard, mar kin net tapast wurde op in earmtakke útdiele. De fuotballer hat gjin foarried earmtakken en hy jout oan mar ien oare spiler in 'hiele' earmtakke en net in diel dêrfan. En nei't er him útdield hat, is de oare fuotballer ek net yn it besit kommen fan de earmtakke fan de útdieler. De betsjutting fan útdiele is dus breder as wat yn it wurdboek stiet.

It útdielen yn ús foarbyld giet fierder: it giet net mear om 'ompartsjen oan elk út in foarried', mar om 'jaan, skinken'. As útdielen ienkear dy útwreiding fan betsjutting krigen hat, kinne der neist konkrete saken as jild, folders, rekkenboekjes ek minder materiële dingen útdield wurde: boeten, bonnen en bekeurings, oarders of straffen. En noch figuerliker: in politikus dy't de swarte pyt útdielt. En de siswize: de lekkens útdiele (alles regelje, te sizzen hawwe, de baas wêze). Dat earmtakken útdield wurde kinne, sil úteinlik wol komme fan: in klap, stomp (mei de earmtakke) jaan, útdiele.

Der is in siswize: Hy stie by it útdielen efter de doar (hy hat net folle ferstân meikrigen). De konklúzje kin wêze dat men by it útdielen fan earmtakken better efter de doar stean kin en dat de útdieler net folle ferstân meikrigen hat.
Kin in earmtakke útdiele neffens jo yn it Frysk? En sa net, hoe sizze wy it oars?

Taalbaas Stavering

2010-02-27T05:00:00.001+01:00

As wy te gau wêze wolle, kinne wy maklik staveringsflaters meitsje. Mar as wy der goed oer neitinke kinne, falt it ek net iens ta. Wat is hjirûnder no de goede foarm?

A. yn ’e gauwighyd
B. yn ’e gauïchheid
C. yn ’e gauwichheid

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Nammekunde

2010-02-20T05:00:00.000+01:00

AEbele en Taeke
Ut en troch komt men Fryske nammen tsjin mei ae, bygl. AEbele en Taeke. Fan de earste komme in hiele boel farianten foar: AEebele, Aebele, Abele en Ebele. Soms wurde se mei Æ stavere. Yn it Frysk wurde se útsprutsen as Eabele, respektivelik Teake. Itselde jildt foar nammen as Aezge, Aede, Aebe en Aege, dy’t yn it Frysk meast útsprutsen wurde as Eazge, Eade, respektivelik Abe en Age. In foarbyld fan in achternamme is Taekema.

Aldfryske ae is no ea
It falt by dy nammen op dat de skriuwwize meastentiids mei ae is, mar dat de útspraak no meast ‘ea’ is. Wy skriuwe dy nammen no dan ek yn it Frysk mei ea. De reden is dat de Fryske ea-útspraak (of ‘ê’) fan no tebekgiet op in Aldfryske lange ‘aa’, faak stavere as ‘ae’. Lykas yn in plaknamme as Aegum, no Eagum. It ferskil yn skriuwwize is oars net as it ferskil yn útspraak tusken Aldfrysk en Nijfrysk. Allinnich yn de nammen Age en Abe liket de Aldfryske útspraak hingjen bleaun te wêzen.

‘ae’ “misspelling”?
Der is ek wol tocht dat de skriuwwize mei ae fan dizze nammen ûntstien is troch de ûnbekendheid mei hoe’t jo in ea-lûd staverje moasten, by it ynfieren fan de nammen yn 1811. Winkler hat it yn syn Friesche Naamlijst út 1911 nammentlik oer “misspelling”. Mar it kin ek wêze dat dizze nammen al langer oerlevere binne mei ae.
It soe lykwols net ferkeard wêze as ditsoarte fan Fryske nammen no mei ‘ea’ stavere wurde soene, útsein Abe en Age, om in ferkearde útspraak foar te kommen. Sadat bygelyks Taeke Taekema, in bekende hockeyer út Amsterdam, as Teake Teakema troch it libben gean kin yn stee fan “Take Takema”.

Taalbaas Stavering

2010-02-13T05:00:00.000+01:00

De stavering fan it twalûd ea

As net-Frysktaligen op in Afûk-kursus yn ’e kunde komme mei it Fryske wurdbyld, sjogge se dêr ynearsten wat nuver tsjinoan. Giet it om wurden dy’t nij foar harren binne, dan is dat hiel logysk. Mar der binne wurden dy’t yn it Hollânsk en yn it Frysk op deselde wize útsprutsen, mar ferskillend skreaun wurde. Wêrom wurdt in wurd as sfearfol net ‘gewoan’ as sfeerfol skreaun? Dat is goed út te lizzen en dat dogge de lesjouwers op dy kursussen dan ek. It giet yn sokke wurden om in twalûd (tweeklank) en dat wurdt yn it Hollânsk net oanjûn. (De ee yn zeep wurdt oars útsprutsen as yn zeer.)
Yn it Frysk kinne wy it ûnderskied tusken ea en ee lykwols net misse, want wy sille wurden as (ik) sea (Holl. ik kookte) en (de) see (Holl. de zee) dochs útinoar hâlde kinne moatte.

De net-Frysktalige fernuveret him ek oer de y yn fyts. Wêrom net ‘gewoan’ fiets? Dat hat ek wer mei in twalûd te krijen: de letterkombinaasje ie kinne wy yn fyts net brûke, want dy jout in oare klank oan, in twalûd dat yn it Hollânsk allinnich foar de r foarkomt (vier, dier, klier ensfh.).
Yn it Frysk is it ûnderskied tusken y en ie needsaaklik, want ik ryd (notiid) is hiel wat oars as ik ried (doetiid).

Trochdat ie yn it Hollânsk allinnich foar de r as twalûd útsprutsen wurdt, wylst dat yn it Frysk ek foar oare bylûden (medeklinkers) kin, binne der wurden dy’t yn de twa rykstalen op deselde wize skreaun, mar ferskillend útsprutsen wurde. Nim bygelyks de namme fan it folk sels: Friezen neame harsels gjin Frizen.

Taalbaas Dwers-foar-de-bek

2010-02-06T05:34:00.002+01:00

As men berne is út Klaaifryske âlden yn it Wâldfryske Twizel, dêrnei opgroeide yn Drachten en no wennet yn Ljouwert, dan hat men hiel wat fan de wrâld sjoen en gâns meimakke. Nim no de griente dy't yn de winkel yn de fariaasjes snijboon, sperzieboon of bruine boon te keap is. Al sjogge se der allegear ferskillend út en smeitsje se elk foar oar oars, úteinlik giet it allegear om deselde soarte griente. Mar mei de nammen leit it wat dreger.

As men in miel sparrebeantsjes(want dat sizze se op 'e Klaai tsjin sperziebonen, fan Nederlânsk aspergeboon) of griene beantsjes foarset krige, wienen dat yn Twizel pûltsjes (= beantsjes yn de pûl). Wenne men yn Drachten, dan koe men dêr ek net mei beantsjes oankomme. Beantsjes binne dêr brune beane of oars wol wâldbeantsjes. En it wurd dat yn Drachten foar de sperzieboon brûkt wurdt klinkt jin wol hiel frjemd yn 'e earen: sokssawat as tesjetten, offisjeel stavere as tusearte (dat komt fan Turkske eart). En yn Ljouwert neame se griene beantsjes groene boantsjes of slaboantsjes.

Dwarse sparrebeantsjes
Rûchwei kin sein wurde dat de Nederlânske sperzieboon yn it Frysk sparrebean, slaadbean, griene bean, prinsessebean, fine bean, pûltsje of tusearte hjit. De farianten mei bean yn de namme komme it meast yn it noarden en westen fan Fryslân foar, ûnder oaren yn de túnbouhoeke. Pûltsje is de namme fan de noardlike Wâlden en tuseart dy fan de súdlike Wâlden.

Op grûn fan in frjemd uterlik wurde soms brike nammen betocht foar guon saken. Sa is fanwege syn lingte it sparrebeantsje wol betitele as dwers-foar-de-bek. En dat hat der wer ta laat dat fan immen mei in grutte mûle (letterlik of figuerlik) sein wurdt: Hy yt de sparrebeantsjes dwars.

taalbaas literatuer

2010-01-23T05:43:00.001+01:00

Fan wa is it folgjende fragmint:

It ûntgie de buorfrou net. ‘Sjochst no wol? Hy hat al in frommes by him! Dy wie hjir fan ’e moarn ek al. Sjoch mar, se skaait dêr foar it rút om. Is ’t net skandalich? Dat sa’n man him net skammet. Amper is syn frou by him wei of hy slacht al mei in oaren om!’ De permanintkroltsjes skodden noch lang hinne en wer.

A. Paulus Akkerman
B. Froukje Annema
C. Riek Landman

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stavering

2010-01-15T10:27:00.002+01:00

De stavering fan it “û”-lûd

Stavering is in kwestje fan regels en ôfspraken. Prinsipes wurde ôfpraat, mar ek de útsûnderings dêrop. It wichtichste prinsipe by talen lykas it Frysk is, dat foar elke spraakklank in teken (in letter of in kombinaasje fan letters) brûkt wurdt. Der binne talen dy’t net per klank, mar per wurdlid (lettergreep) staverje; dat skynt benammen by it lêzen tige handich te wêzen. Der binne ek talen dy’t foar elk begryp (wurd) in teken hawwe; tink oan it Sineesk.

It prinsipe fan ien klank = ien teken wurdt yn de measte talen net lang folholden. Yn it Frysk is it oe-lûd (û-lûd) dêr in foarbyld fan. Dat lûd kin lang of koart wêze, mar beide kinne se sawol mei oe as mei û stavere wurde. Foarbylden: de koeke (lang), it boek (koart), it hûs (lang) en de grûn (koart). Yn tiidwurden kin mei oe en û de tiid oanjûn wurde: ik lûk (notiid) en ik loek (doetiid). As regel krije tiidwurden yn de doetiid oe, wat betizing mei oare wurden dêr’t in û-lûd yn sit, tefoaren komt: ik sloech en ik bin slûch kinne wy sa moai útinoar hâlde.

En dan is der noch de oe as twalûd, suver altyd stavere mei oe. Dat twalûd wurdt yn it Hollânsk altyd folge troch de r, mar yn it Frysk komt it ek foar oare klanken foar. Fansels hawwe wy boer en koer, mar ek hjoed, goes, stoel en ik haw sjoen.
Wat is it dochs dreech..., mar al dy ôfwikings fan de regel(s) binne goede arguminten foar, dat it kin hast net oars.
Wa’t in oplossing wit foar ditsoarte problemen yn ús staveringssysteem, moat him mar oppenearje.

Taalbaas: Thús op it web

2010-01-08T10:06:00.001+01:00

It ynternet is in machtich moai plak om wat om te sneupen. Jo kinne winkelje by de Afûk, ferdwale yn de Wikipedia en foto's sjen op Flickr. Der binne gâns nije wurden ûntstien om it ynternet hinne en homepage, (web)site, (web)page binne dêr foarbylden fan.

Website - Homepage - Webpage
De website is it plak op it web of ynternet dêr't beskate ynformaasje te finen is. It is alle ynformaasje dy't de Fryske Akademy bygelyks opslein hat efter it adres www.fryske-akademy.nl. Alles oer de Fryske Akademy (ûndersyk, útjeften, taalburo ensfh.) heart dêrby. Frysk foar website is webstee en (minder gaadlik) webstek.
De homepage is de earste side op in webstee mei keppelingen nei oare siden fan itselde webstee of nei oare websteeën. Op de homepage fan de Afûk kinne jo bygelyks klikke op kursussen om op it part mei ynformaasje dêroer te kommen. Foar homepage kinne yn it Frysk thússide, begjinside of hiemside brûkt wurde.
In webpage is in side dy't op in op it ynternet oansluten kompjûter ynladen wurdt. By Tresoar kinne jo sa de side 'Fryske skriuwers' oanklikke en besjen (elke skriuwer is ek wer in 'page'). It Frysk hat dêr wol webside foar.
De wurden (web)side en (web)site jouwe wolris betizing. Site wurdt dan brûkt as side bedoeld wurdt en oarsom. In fûstregel is: page (pagina) oersette mei side: webside, thússide, begjinside, hiemside. It Ingelske site (plak) wurdt stee: webstee.

Ynternet is anargy
De frijheid fan ynternet kin fansels ek meitsje dat jo jo neat oanlûke fan taalregeltsjes en ôfpaste wurdbetsjuttings. Brûke jo prinsipieel Fryske kompjûtertermen of brûke jo leaver Ingelsk? Of is Nederlânsk bêst genôch: lit it ús witte en reagearje hjirûner of skriftlik: Afûk Taalbaas, postbus 53, 8900 AB Ljouwert.

Taalbaas Stavering

2010-01-02T05:30:00.001+01:00

Yn de earste wiken fan it jier wurdt it o sa faak sein, mar hoe moat it einliks skreaun wurde? Kies út A, B of C. In protte lok en seine.

A. lokkich neijier
B. lokkich nijjier
C. lokkich nijier

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas stavering

2009-12-19T05:23:00.000+01:00

Oft de e koart (pet) of lang (bêd) útsprutsen wurde moat, wurdt oanjûn mei in kapke. Mar net altyd. Hjirûnder in eigenaardich gefal. Wat is de goede skriuwwize?

A. it hat fannacht fersen
B. it hat fannacht ferzen
C. it hat fannacht fêrzen

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stavering

2009-12-12T04:52:00.004+01:00

In wurd fan Latynsk komôf wurdt in frjemd wurd neamd. Mar frjemde wurden kinne eigen wurde en kinne dan in Fryske skriuwwize krije. Hokker fan de trije wurden hjirûnder hat de goede Fryske skriuwwize?

A. atfysburo

B. adfysburo

C. advysburo

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Nammekunde

2009-12-05T04:02:00.000+01:00

Wat is de betsjutting fan dizze manljusnamme? Kies út trije mooglikheden.

Sint

A. Komt fan it Germaanske Sindbald mei de betsjutting “kriichshaftich op reis”. En Sindbald giet tebek op Aldgermaansk sind dat reis betsjut en Aldgermaansk bald dat dapper betsjut;

B. Is in ferkoarting fan de namme Vincent, yn Nederlân meast as Cent of Sent oerlevere en yn Fryslân as Sint. Hat te krijen mei Latynsk vincere dat oerwinne betsjut;

C. Is in ferkoarting fan de namme Sint Nikolaas, de biskop fan Myra yn de fjirde ieu, dy’t yn de rin fan de ieuwen as hillige fereare waard as beskermer fan bern, dêr’t ús sinteklazefeest út fuortkommen is.

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas Stavering

2009-11-28T06:05:00.001+01:00

Om op pakjesjûn mei in feestlik gedicht te kommen, is it goed om te witten hoe’t de namme fan de hillige Nicolaas by ús skreaun wurde moat. Is it A, B of C?

A. Sinteklaes
B. Sinterklaas
C. Sinteklaas

Klik hjir foar it goede antwurd

Taalbaas: net muoilik

2009-11-23T09:00:00.003+01:00

It Nederlânske moeilijk hat neffens Van Dale fjouwer betsjuttings:

1. aanleiding gevend tot bezwaren, last, die men moet overwinnen;
2. moeite of inspanning vereisend, alleen met moeite, met inspanning volbracht of gedaan kunnende worden;
3. (in ’t bijzonder) veel inspanning van het verstand vergend;
4. lastig, vervelend, onhandelbaar.

Dy fjouwer betsjuttings besteane yn it Frysk ek, mar moeilik is gjin Frysk. Wat wol yn de wurdboeken stiet is muoilik, mar dat wurd past net by de neamde betsjuttings. En dêrmei begjinne de swierrichheden, want wat is dan wol goed Frysk foar it Nederlânske moeilijk. En wat is muoilik dan as it net moeilijk is? Muoilik kin foar de betsjutting ‘oandien, treurich, fertrietlik, drôvich’ brûkt wurde. Tink oan: Hja wurdt elke kear wer muoilik as se it oer har ferstoarne mem hat.

Wat is moeilijk?

Yn it Frysk kinne wy foar de boppeneamde betsjuttings wurden brûke as dreech, slim, swier, lestich, mar net altyd en yn elke betsjutting. Dêrom as yllustraasje in rychje foarbylden by elke betsjutting. In foarbyld fan gebrûk yn betsjutting 1 is moeilijke tijden dat oerset wurde kin as drege tiden. En: een moeilijk geval is yn it Frysk in slim gefal.

By betsjutting 2 kin in foarbyldsin as een moeilijke bevalling oerset wurde as in swiere befalling. Van moeilijk werk kin dreech wurk makke wurde (en net swier wurk!). En as it ferstân derby moat om de swierrichheden te oerwinnen (betsjutting 3): moeilijke sommen binne drege, slimme sommen. En dat is mij te moeilijk wurdt oerset as dat is my te dreech.
En by betsjutting 4: een moeilijk karakter is in lestich karakter en moeilijke kinderen wurdt lestige bern.

Doe niet zo moeilijk
Ta beslút in slimme (of dochs net al te drege?) fraach: hoe soenen jo doe niet zo moeilijk oersette yn it Frysk?

Taalbaas Nammekunde

2009-11-14T05:39:00.002+01:00

Wat is de betsjutting fan dizze foarnamme? Kies út trije mooglikheden.
Dieuwke

A. Is ôflaat fan de Romeinske goadinne Diana, de goadinne fan de moanne, it ljocht en de jacht;

B. Komt fan de Aldfryske wurden ‘thiad’ (folk) en ‘werand’ (de persoan dy’t warret, ferdigenet);

C. Hat te krijen mei it Fryske tiidwurd ‘djoeie’ dat ‘oangean’, ‘bolbjirken dwaan’ betsjut of ‘jachtsje troch tyldriftige manlike bisten’.

Klik hjir foar it goede antwurd